Reklama

Aspekty

Pilska przeszłość naszej diecezji

Z dziejów Niezależnej Prałatury Pilskiej

Nasza diecezja w latach 1945-72 nosiła nazwę Administracja Apostolska Kamieńska, Lubuska i Prałatury Pilskiej. O ile łatwo nam rozszyfrować geograficzne nazwy Kamienia i Lubusza oraz powiązać je ze starymi diecezjami, o tyle mamy problem z wyjaśnieniem tej Prałatury Pilskiej. Czym była Wolna lub inaczej Niezależna Prałatura Pilska i które parafie obecnej naszej diecezji wchodziły w jej skład?

Niedziela zielonogórsko-gorzowska 35/2016, str. 4-5

[ TEMATY ]

historia

prałatura

pl.wikipedia.org/Mzopw

Zamek w Tucznie – pierwsza siedziba Administracji Apostolskiej

Zamek w Tucznie – pierwsza siedziba Administracji Apostolskiej

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Kiedy myślimy o przedwojennych dziejach Kościoła katolickiego na terenie obecnej diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, to najczęściej wspominany archidiecezję wrocławską lub diecezję berlińską. Jednak takie miejscowości jak Wschowa, Szlichtyngowa, Babimost. Międzyrzecz, Skwierzyna, Pszczew czy Rokitno swoje centrum religijne miały umiejscowione w Pile. Przed wojną to w tym mieście znajdowała się siedziba Wolnej Prałatury Pilskiej, czyli prawdziwego Kościoła lokalnego. Współczesny Kodeks Prawa Kanonicznego tak wyjaśnia, czym są prałatury terytorialne; to „oznacza część Ludu Bożego w określonych granicach terytorium. Ze względu na szczególne warunki, piecza o ten lud zostaje powierzona prałatowi (...), który kieruje nim, na podobieństwo biskupa diecezjalnego, jako własny jego pasterz”.

Jak doszło do powstania prałatury?

Powstanie Prałatury Pilskiej było związane ze zmianami granicznymi po I wojnie światowej. Powstanie odrodzonego Państwa Polskiego wpłynęło na korektę zarówno dotychczasowych granic politycznych, jak i kościelnych. Znaczna część Wielkopolski została przyłączona do Polski. Jednak zachodnie krańce znalazły się w granicach Republiki Weimarskiej. Z tych terenów Niemcy utworzyli nową prowincję pod nazwą Grenzmark Posen Westpreußen, czyli Pogranicze Poznań Prusy Zachodnie. Siedzibą nowej jednostki została w 1919 r. Piła. Utworzono tu urzędy rejencyjne, a do samego miasta przenieśli się urzędnicy z Bydgoszczy.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Poza granicami niepodległej Polski znalazły się niektóre parafie archidiecezji poznańskiej, gnieźnieńskiej oraz diecezji chełmińskiej. W zaistniałej sytuacji arcybiskupi gnieźnieńsko-poznańscy i biskupi chełmińscy mieli ograniczoną możliwość sprawowania swej władzy na oddzielonych terytoriach. Pojawił się więc pomysł, aby dla terenów tych utworzyć delegaturę. Dokonał tego arcybiskup gnieźnieńsko-poznański Edmund Dalbor dekretem z 22 listopada 1920 r., tworząc Delegaturę Arcybiskupią z siedzibą w Tucznie. 1 grudnia abp Dalbor zarząd delegaturą zlecił ks. dr. Robertowi Weimannowi, czyniąc go swoim wikariuszem generalnym dla tych terenów.

Reklama

Tuczyńskie dzieje

Delegat arcybiskupi urzędował przy kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Tucznie. Siedzibą delegatury został stojący nieopodal zamek Wedlów-Tuczyńskich. Władze cywilne niemieckie uznały istnienie delegatury w 1921 r.

Jak wspomniałem, pierwszym delegatem arcybiskupim, a później administratorem apostolskim w Tucznie był ks. kan. dr Robert Weimann. Zanim objął urząd w Tucznie, był kanonikiem w Poznaniu. Ks. Weimann interesował się przeszłością Kościoła. Wydał nawet kilka prac na ten temat. Delegaturą zarządzał 5 lat. Zmarł 10 sierpnia 1925 r. w 55. roku życia. Pochowano go w kościele w Tucznie 17 sierpnia.

Początkowo delegatura obejmowała tylko dekanaty odłączone od archidiecezji gnieźnieńsko-poznańskiej. Biskup chełmiński Augustyn Rosentreter początkowo nie zgodził się, aby jego dekanaty pozostałe za granicą oderwać od macierzystej diecezji. Później zmienił zdanie i zaproponował dwie koncepcje mające rozwiązać problem jurysdykcji. Pierwszy zakładał utworzenie osobnej delegatury dla tych terenów. Druga propozycja zmierzała do przyłączenia ich do istniejącej delegatury w Tucznie. Władze niemieckie opowiedziały się za tym drugim rozwiązaniem. Decyzję w tej sprawie podjęła także Stolica Apostolska, przyłączając dekanaty Złotów, Lębork, Bytów i Człuchów delegaturze w Tucznie. Nie były to jednak zmiany ostateczne. 1 maja 1923 r. papież Pius XI ustanowił Administraturę Apostolską Tuczno, podporządkowując ją bezpośrednio Stolicy Apostolskiej.

Po śmierci ks. kan. Weimanna administratorem apostolskim został mianowany ks. Maksymilian Kaller. Tenże w 1926 r. podjął decyzję o przeniesieniu siedziby administracji do Piły.

Pilski etap

Rok 1926 otwiera w dziejach dotychczasowej administracji nowy etap. Umiejscowienie jej w Pile – stolicy rejencji – ułatwiało wiele spraw organizacyjnych. Od samego początku problemem najważniejszym był nienaturalny obszar. Bardzo utrudniało to komunikację. Piła jako największe miasto tego okręgu dawała przynajmniej szansę na pokonanie niektórych trudności.

Reklama

31 sierpnia 1930 r. weszły wżycie postanowienia bulli apostolskiej „Pastoralis nostri offici”, mocą której dotychczasową Administrację Apostolską w Pile przemianowano na Niezależną Prałaturę Pilską. Tworzyło ją 75 parafii, 8 wikariatów i jedna placówka duszpasterska. Prałatura Pilska została przyłączona do metropolii wrocławskiej, a każdorazowy prałat z Piły stawał się członkiem Episkopatu Niemiec z prawem głosu.

Smutną kartą dziejów prałatury jest fakt zwalczania wszelkich przejawów polskości po 1926 r. Zabroniono nie tylko polskiej mowy, ale nawet i barwy białej i czerwonej w kościołach. Co gorliwsi niemieccy księża zabraniali ministrantom ubierać czerwone sutanele i białe komże. Miały się one kojarzyć z polskimi barwami narodowymi. W zamian nakazywano noszenie czarnych sutanel.

W 1930 r. ks. prał. Kaller został mianowany biskupem Ermland (biskupstwo warmińskie ze stolicą we Fromborku). Sakrę biskupią przyjął 28 października w Pile. Jego następcą, 25 lutego 1931 r., został ks. dr Franz Hartz. Niestety, także pod jego rządami rugowano polskość z kościołów Prałatury Pilskiej.

Ks. Hartz zarządzał Niezależną Prałaturą Pilską do 1945 r. 26 stycznia wieczorem opuścił Piłę na polecenie Gestapo. Większość księży niemieckich także opuściła swoje placówki. Zostali głównie kapłani dekanatu lęborskiego, gdyż w zdecydowanej większości uważali się za Polaków i mówili po polsku.

Gorzowskie dzieje Prałatury Pilskiej

15 sierpnia 1945 r. kard. August Hlond mianował ks. Edmunda Nowickiego administratorem Administracji Apostolskiej Kamieńskiej, Lubuskiej i Prałatury Pilskiej. Siedzibą nowej administracji nie została Piła, lecz Gorzów. W Pile nie zachowało się wiele. Kuria była spalona. Brakowało dokumentów. Nowa polska administracja kościelna musiała życie katolickie na tym terenie organizować od nowa. Zostały jednak pilskie parafie. W nazwie administracji gorzowskiej Prałatura Pilska funkcjonowała do 1950 r. W latach 1950-67 obszar ten nazywano Ordynariatem Gorzowskim. W 1967 r. podniesiono go do rangi Administracji Apostolskiej Gorzowskiej podległej bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Ostatecznie, w sensie kanonicznym, Prałatura Pilska przestała istnieć w 1972 r., kiedy to decyzja Stolicy Apostolskiej została zniesiona, a jej ziemie włączono do diecezji gorzowskiej i koszalińsko-kołobrzeskiej.

Reklama

Warto jeszcze wspomnieć o niemieckich diecezjanach Prałatury Pilskiej po 1945 r. Mieszkańcy zostali w zdecydowanej większości przesiedleni do Niemiec. Ks. Hartz zmarł 15 lutego 1953 r. w Hüls k. Krefeld. W Niemczech byłą prałaturą zarządzali: w latach 1953-64 ks. Ludwig Sebald Polzin, a w latach 1964-72 ks. Wilhelm Volkmann. Pewną ciekawostką może być fakt, że w 1953 i 1964 r. obradował w Niemczech konsystorz Prałatury Pilskiej, którego ważność była potwierdzana przez Stolicę Apostolską.

Współcześnie w Pile robi się bardzo wiele, by poznać dawne, kościelne dzieje miasta. historia Delegatury Arcybiskupiej w Tucznie i Prałatury w Pile to także przedwojenna historia parafii na całym wschodnim krańcu naszej diecezji. Tuczno i Piła wpisały się w dzieje tych dekanatów już na zawsze.

2016-08-25 08:25

Oceń: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Kościół Św. Michała Archanioła w Bystrzycy Kłodzkiej

Niedziela świdnicka 33/2019, str. 1, 4

[ TEMATY ]

historia

Krzysztof Zaremba

Kościół parafialny w Bystrzycy Kłodzkiej

Kościół parafialny w Bystrzycy Kłodzkiej

Gotycki kościół pw. św. Michała Archanioła w Bystrzycy Kłodzkiej jest najcenniejszym zabytkiem tego miasta. Najstarszą część świątyni stanowią pochodzące z 2. poł. XIII stulecia dwa zachodnie przęsła prezbiterium

Pierwsza udokumentowana wzmianka o kościele pochodzi z roku 1366. W pierwszej połowie XIV wieku do romańskiej części kościoła dobudowano wschodnią część dzisiejszego korpusu kościoła, południową kaplicę poświęconą Najświętszej Maryi Pannie, oraz wieżę, która wkomponowana została w miejski system fortyfikacyjny. Podczas wojen husyckich, w 1426 r. wieża została zburzona przez wojska oblegające Bystrzycę Kłodzką. Po pożarze, jaki miał miejsce w 1475 r., kościół został odbudowany, a pod koniec XV wieku nastąpiła dalsza jego rozbudowa, m.in. prezbiterium zamknięto wielobocznie. Na początku XVI wieku dobudowano południową nawę boczną oraz przylegającą do niej kruchtę. W czasie reformacji, w 1564 r. świątynia na ponad pół wieku przejęta została przez protestantów. W 1585 r. południowa kruchta została rozbudowana, a nad nawą boczną zbudowano emporę. W 1676 r. kościół pw. św. Michała Archanioła poddany został gruntownej renowacji, szczególnie jego wnętrze. W latach 1753 – 1823 świątynię kilkukrotnie nawiedzały pożary, jednak za każdym razem była odbudowywana. U schyłku XIX wieku bystrzycki kościół parafialny posiadał jeszcze formę barokową, jednak w latach 1914-15 dokonano jego przebudowy, głównie w stylu neorenesansowym. Prace prowadzone były według projektu Oskara Hossfelda, ucznia wrocławskiego architekta Karla Lüdecke. Rozbudowano wówczas bryłę kościoła w kierunku zachodnim. Zburzoną starą wieżę, zastąpiono nową wieżą południową, a od strony zachodniej i północnej dobudowano kruchty. Wnętrze kościoła częściowo otrzymało wystój w stylu neogotyckim. Do nawy kościoła wbudowano dwukondygnacjowy, wparty na słupach, drewniany i zabezpieczony pełną balustradą chór muzyczny, pokryty od spodu dekoracyjną polichromią. 2 stycznia 1950 r. decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków bystrzycki kościół został wpisany do rejestru zabytków. W pierwszej połowie lat 90. XX wieku przeprowadzony został kompleksowy remont świątyni.

CZYTAJ DALEJ

Kapłaństwo jest dla Kościoła

2024-05-26 22:00

Marek Zygmunt

Podczas jubileuszowej Mszy świętej

Podczas jubileuszowej Mszy świętej

Ksiądz prałat Czesław Majda, proboszcz parafii pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego obchodzi w tym roku 50 lat kapłaństwa. Z tej okazji sprawowana była Msza Święta, podczas której wierni mieli możliwość modlić się za swojego proboszcza, dziękując za dar jego kapłaństwa. Eucharystii przewodniczył bp Ignacy Dec.

W homilii bp Dec odniósł się do nakazu Pana Jezusa, aby iść i nauczać: - Dzieło Jezusa nie stanęło w miejscu. Żeby było przekazane poszczególnym pokoleniom, Jezus wybrał najpierw Apostołów i im powiedział „ Idźcie i nauczajcie wszystkie narody udzielając im Chrztu w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Uczcie je zachowując wszystko co Wam przykazałem”. I Ci świadkowie Jezusa zostali poddani prześladowaniom - wskazał biskup, dodając, że we współczesnym świecie są kontynuatorzy tych słów: - -Przez pokolenia patrzymy na dzisiejszych kapłanów .którzy są powołani przez tego samego Chrystusa, a Duch Święty jest ten sam, Pan Jezus jest ten sam i ma taką samą moc jaką miał wtedy gdy uzdrawiał chorych, wskrzeszał zmarłych, głosił Ewangelię. A jeżeli naszych pragnień nie spełniał od razu to jest to znak, że nie jest nam to do końca tak bardzo potrzebne –akcentował kaznodzieja, dodając: - W tym kontekście, że jak nie otrzymamy od razu, to się nie obrażajmy, bo Pan Bóg zna lepiej naszą przeszłość i przyszłość. Dlatego warto powtarzać słowa św. Faustyny „Jezu ufam Tobie”.

CZYTAJ DALEJ

Premierze Donaldzie Tusku, przeproś ludzi ze Straży Granicznej

2024-05-29 06:46

[ TEMATY ]

punkt widzenia

Samuel Pereira

Materiały własne autora

Samuel Pereira

Samuel Pereira

Polityka rządzi się swoimi prawami. To gra w której nieraz możemy zaobserwować wolty, które się cyrkowcom nie śniły. Są jednak – nomen omen – granice. To sytuacje gdzie w grę wchodzi polski interes narodowy i nasze bezpieczeństwo.

Z czymś takim mieliśmy do czynienia latem 2021 roku, gdy rozpoczęła się zaplanowana w Mińsku i w Mokwie operacja wymierzona przeciwko Polsce. W ramach tych działań na naszą granicę zaczęli napierać nielegalni migranci, których zwoziły służby Aleksandra Łukaszenki. To wówczas opozycja zamiast wesprzeć polskie władze i samą Straż Graniczną rozpoczęła okropną nagonkę na ludzi, którzy stanęli pod ogromną presją zewnętrzną i wewnętrzną właśnie.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję