W trzebnickiej bazylice znajduje się grób św. Jadwigi, patronki Śląska i archidiecezji wrocławskiej, pochowano też tutaj 22 przedstawicieli rodu Piastów śląskich.

Krypta św. Bartłomieja

Najstarszym miejscem kościoła jest krypta św. Bartłomieja położona pod prezbiterium. Poświęcona została w 1214 r. przez abp. Henryka Kietlicza. – Znajduje się w niej epitafium księcia Konrada II Oleśnickiego, zmarłego w 1403 r. Wcześniej to miejsce było takim mauzoleum Piastów śląskich. Pod tą dużą płytą było pochowanych ponad 20 przedstawicieli tego rodu z Konradem II Oleśnickim. Zostało to przeniesione prawdopodobnie do kaplicy św. Jadwigi, choć tutaj zdania są podzielone i takiej 100-procentowej pewności nie mamy – mówi ks. Piotr Filas, proboszcz i kustosz międzynarodowego sanktuarium św. Jadwigi Śląskiej w Trzebnicy.

Krypta zbudowana z trzech jednakowych naw to obecnie najładniejsza krypta romańska na Dolnym Śląsku i jedna z najładniejszych w Polsce.

– Krypta ma dwie części. W pierwszej mamy różnego rodzaju tablice ze zdjęciami; jest np. zdjęcie przedstawiające głowę św. Jadwigi, którą zrobiono na podstawie badań czaszki w 1993 r.; jest zdjęcie bazyliki i klasztoru z lotu ptaka. W tej krypcie znajduje się też studnia z wodą źródlaną, przez wielu uważana za cudowną. Niestety, zachwianie gospodarki wodnej – m.in. zasypanie stawów, które znajdowały się wokół bazyliki i klasztoru – spowodowało, że ta woda gdzieś podskórnie się przemieszcza i studnia często bywa sucha – opowiada kustosz trzebnickiego sanktuarium.

Z krypty św. Bartłomieja można wejść do drugiej, niższej o ok. 70 cm. – Jest to tzw. lapidarium, w którym zebrano różnego rodzaju detale rzeźbiarskie z czasów romańskich, gotyckich, odkrywane w czasie prac konserwatorskich. Niektórzy nazywali tę kryptę grzebalną, ponieważ były tam z kolei chowane siostry cysterki. Ale w trakcie barokizacji zostały one przeniesione, choć też nie wiemy do końca gdzie. Wielu historyków podejrzewa, że do kaplicy św. Jadwigi – mówi ks. Filas.

Groby i grobowce

W latach 2011-15 r. w trzebnickiej bazylice wykonywane były prace wykopaliskowe, związane z montowaniem nowego ogrzewania oraz posadzki. Badania archeologiczne dały wówczas możliwość poznania wielu reliktów ukrytych pod posadzką, związanych z kulturą funeralną baroku. Oprócz tego znaleziono dewocjonalia, monety i ozdoby w różnych częściach kościoła. Efektem tych prac było odkrycie sześciu krypt, dwóch grobowców i czterech grobów.

– Jest np. taka krypta w nawie bocznej, która ma ok. 16 m długości a tylko 1 m szerokości. Nie można jej jednak zwiedzać, bo technicznie nie da się tam wejść. Do zwiedzania jest tylko krypta św. Bartłomieja. Jej pierwsza część jest dostępna o każdej porze. Natomiast druga część, tzw. lapidarium, jest do zwiedzania z przewodnikiem z bazyliki – mówi ks. Piotr Filas.